Teoria poszukiwania doznań Zuckermana. (Cd.)
Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

Teoria poszukiwania doznań Zuckermana. (Cd.)

Opisałem już na blogu podstawowe teorie podejmowania decyzji w warunkach ryzyka. Teorie te w mniejszym lub większym stopniu (a czasami w ogóle) uwzględniały czynnik psychologiczny przy dokonywaniu tych wyborów. W tym wpisie chciałbym skupić się na różnicach osobniczych w podejściu do akceptacji ryzyka. W psychologii inwestowania a szczególnie gdy mówimy o inwestowaniu np. własnych środków finansowych, indywidualne podejście do ryzyka wydaje się kluczowe. Brak wiedzy w tym zakresie jest dla mnie równoznaczny z brakiem podstawowej wiedzy ekonomicznej tak potrzebnej przy działalności inwestycyjnej. Jednak bardzo rzadko spotykam się aby inwestor sprawdzał ten aspekt swoich predyspozycji do inwestowania, nie mówiąc już o sytuacji gdy celowo podejmuje jakieś szkolenie w tym zakresie.

Podobnie po macoszemu temat jest traktowany przez firmy zajmujące się pośredniczeniem w inwestycjach, gdzie często aspekt psychologiczny inwestora jest pomijany lub ogranicza się go do określenia podstawowych parametrów na podstawie ankiety. Dziwi mnie to bardzo, gdyż błędy popełnione na tym etapie procesu inwestycyjnego mszczą się niewiarygodnie szybko i bardzo często kończą przygodę z inwestowaniem wielu mniej doświadczonych inwestorów.

Zatem jak zmierzyć naszą akceptację dla ryzyka? Jak określić poziom przy którym np. strata finansowa powoduje zaburzenie racjonalnego podejmowania decyzji inwestycyjnych? Przedstawię w tym artykule jedną z ciekawszych i bardziej znanych teorii dotyczącej skłonności ludzi to działań ryzykownych. W jednym z wcześniejszych wpisów sygnalizowałem, że temat zostanie pogłębiony i dzisiejszy wpis jest pierwszym krokiem w tym kierunku.

Różnice indywidualne między ludźmi determinują ich różne postawy wobec ryzyka czyli akceptację określonego poziomu ryzyka.

Jednym z naukowców, który podjął się wyjaśnienia jakie są różnice między ludźmi w optymalnym poziomie stymulacji był Marvin Zuckerman (1979, za: Strelau i Zawadzki, 2008). Stworzył on skalę, która mierzy tendencję ludzi do poszukiwania lub unikania doznań. Zuckerman wprowadził pojęcie „poszukiwanie doznań” jako chęci do doświadczania nowych, intensywnych czynności i wrażeń. Zmienna ta jest także związana ze skłonnością do podejmowania ryzyka.

Badacz uważał, że nasilenie potrzeby doznać jest uwarunkowane biologicznie i występuje również w świecie zwierząt. Potrzeba doznań to gotowość do podejmowania ryzyka rozumianego jako zachowania mającego na celu dostarczenie wrażeń. Zuckerman w stosunku do zachowań ludzkich określił nawet zakres tych doznań zawierający ryzyko fizyczne, społeczne, prawne i finansowe (Zuckerman, 1994, za : Strelau, 2006).

W trakcie wieloletnich badań Zuckerman wykazał wiele powiązań pomiędzy przyczynami biologicznymi a tendencją do poszukiwań doznań. Przedstawił rolę czynników dziedzicznych i środowiskowych wywierających znaczący wpływ na poziomy skali rozhamowania, uzyskujący wskaźnik dziedziczności na poziomie od 0,20 do 0,60 ( Strelau, 2006).

Zuckerman stworzył Skalę Poszukiwania Doznań, która została oparta na czterech czynnikach składowych. Pierwszy z nich to poszukiwanie grozy i przygód (TAS – Thrill and Adventure – Seeking), który opisuje poszukiwanie stymulacji w ryzykownej aktywności takiej jak np. ekstremalne sporty. Drugim czynnikiem jest poszukiwanie przeżyć ( ES – Experience Seeking) czyli poszukiwanie doznań umysłowych poprzez nonkonformistyczny styl życia np. zażywanie narkotyków czy nieplanowane podróże. Trzeci czynnik to aspekt rozhamowania (Dis – Disinhinition) tj. potrzeba stymulacji wynikająca z kontaktów interpersonalnych, pewnej skłonności to hulaszczego trybu życia np. poprzez picie alkoholu. Ostatnim składnikiem skali jest podatność na nudę ( BS – Boredom Susceptibility) czyli niechęć do powtarzanych monotonicznych doświadczeń a więc awersja do nudnych sytuacji czy ludzi a także poszukiwanie nowości i zmian.

Zuckerman wykorzystał powyższe czynniki w wielu kwestionariuszach mierzących potrzebę doznań m.in. w kwestionariuszu V (Sensation Seeking Scale – SSS-V) (Zuckerman, 1994, za Strelau i Zawadzki, 2008) w polskim tłumaczeniu T. Zaleśkiewicza.  Wyniki respondenta z czterech skal są sumowane i otrzymywana jest informacja o ogólnej tendencji badanego do poszukiwania doznań. Zdecydowano się  na wykorzystanie tego kwestionariusza ze względu na to, iż jest to narzędzie szeroko stosowane w badaniach decyzji na świecie. Daje to możliwość ewentualnego porównania wyników przeprowadzonego badania z rezultatami innych badań nad aspektami podejmowania decyzji w warunkach ryzyka.

W literaturze zdecydowana większość badań dotyczy powiązań potrzeby poszukiwania doznań z akceptacją ryzyka niż z jego oceną. Osoby  poszukujące doznań charakteryzują się silną chęcią uczestnictwa w sytuacjach związanych z dużym ryzykiem. Preferują czynności i sytuacje silnie stymulujące wiążące się ze znaczącym ryzykiem. Wyniki badań pokazują, że zależność podejmowania większego ryzyka u osób z wysokim poziomem doznań w porównaniu do osób nie poszukujących doznań uzyskuje korelacje w przedziale 0,18 do 0,61 (Michalaszek, 2013).

Wysoki poziom poszukiwania doznań związany jest z akceptacją ryzyka w różnych aspektach  życia, w tym w inwestowaniu (Wong, Carducci, 1991, za Michalaszek, 2013), w zachowaniach seksualnych (Zuckerman, Kuhlman, 2000), czy popełnianiu przestępstw (Desrichard, Denarie, 2005, za Michalaszek, 2013). Ponadto odsetek osób które łamią prawo,  są alkoholikami, narkomanami czy psychopatami jest wyższy wśród tych którzy uzyskują wysokie wyniki w skali SSS (Zuckerman, 1994, za Strelau, 2006).

Na przykład, Hansein i Breivik (2000, za Michalaszek, 2013) uzyskali pozytywną korelację między poszukiwaniem doznań a akceptacją ryzyka w badaniach przeprowadzonych wśród uczniów szkoły średniej. Mierzyli oni częstotliwość angażowania się respondentów w określone aktywności takie jak wspinaczka, narciarstwo, ale także jazda bez biletu czy posługiwanie się fałszywym dowodem. Podzielili te zachowania na związane z pozytywnym i negatywnym ryzykiem. Wyniki wskazywały na dodatnią korelację między poszukiwaniem doznań a akceptacją ryzyka pozytywnego i negatywnego. U chłopców korelacja 0,33 i 0,38 dla ryzyka pozytywnego i negatywnego, a u dziewczynek 0,33 i 0,47.

Przykładem na związek między poszukiwaniem doznań, a akceptacją ryzyka jest też badanie Anderso i Browna (1984 za Michalaszek, 2013), w którym wykorzystano symulację gry „Black Jack”. Uczestnicy badania – studenci oraz doświadczeni gracze – deklarowali wielkość stawki w grze co traktowano jako wskaźnik akceptacji ryzyka. Stwierdzono korelację na poziomie 0,57 pomiędzy poszukiwaniem doznań a proponowaną wielkością stawki. Wysoka potrzeba doznań sprzyja podejmowaniu decyzji ryzykownych. Opierając się na wynikach z tych badań w niniejszej pracy sprawdzono, czy wnioski te będą też prawdziwe dla podejmowania ryzyka podczas decyzji inwestycyjnych.

Na sam koniec chciałem zauważyć, że w Polsce prowadzi się niewiele badań nad decyzjami ryzykownymi. Pogranicze ekonomii i psychologii oraz konieczność posiadania wiedzy z obu dziedzin powoduje, że niewielu naukowców zajmuję się tą problematyką. Mamy w kraju dobrych ekonomistów, dobrych psychologów i bardzo mało osób specjalizujących się z połączenia tych dwóch dziedzin jakim jest psychologia inwestowania.

 

Piotr Makowiec

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

O autorze

PM

Wszelkie prawa zastrzeżone © 2018 przez PsychologiaInwestowania.pl Realizacja ContentNinja.pl