Podejmowanie decyzji – model SP/A Lopes.
Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

Podejmowanie decyzji – model SP/A Lopes.

Klasyczne teorie podejmowania decyzji odnosiły się do przedstawienia wyboru jako jedynie chęci maksymalizowania oczekiwanej wartości (później subiektywnej wartości, zwanej użytecznością). Teorie te dosyć szybko spotkały się z krytyką, gdyż wybory dokonywane przez ludzi bardzo często nie są z nimi zgodne. Nie był w nich poruszany aspekt samego ryzyka a wybór opierał się tylko na jednym kryterium.

Przedstawiciel ekonomicznego podejścia Markowitz zakładał, że racjonalny inwestor dąży do maksymalizowania stopy zwrotu, ale rozważał także związany z nią poziom ryzyka, lecz nie uwzględniał w swoim modelu czynników psychologicznych. Brakowało w tym podejściu psychologicznych transformacji dokonywanych przez ludzi na wartościach i prawdopodobieństwach wyniku.

Podejście uwzględniające zarówno różnice indywidualne w stosunku do wyborów ryzykownych jak i aspekt poznawczy ludzkiego działania (cele) prezentuje L.L. Lopes. Według Lopes, wyborów dokonujemy w oparciu o dwa kryteria. Wybór w sytuacji ryzykownej to z jednej strony kierowanie się indywidualnymi różnicami w koncentracji na bezpieczeństwie lub szukaniu okazji a z drugiej poziomem naszych aspiracji. Podejście to uzyskało potwierdzenie empiryczne w badaniach. Respondentom prezentowano pary zakładów i proszono o wybór tego, który chcieliby rozgrywać a także proszono ich o uzasadnienie wyboru. Badani w swoich wyborach dążyli do uniknięcia najgorszych możliwych wyników przy jednoczesnym  maksymalizowaniu prawdopodobieństwa uzyskania wyniku, który spełniał poziom aspiracji. Na tej podstawie Lopes (1990) zaproponowała model wyboru ryzykownego, który uwzględniał oba te kryteria i nazwała go SP/A.

Pierwsze kryterium to – SP (Security – Potential), czyli koncentracja na złych wynikach  – bezpieczeństwie (S) lub na dobrych wynikach, czyli na okazji (P). Koncentracja na bezpieczeństwie lub okazji wyznacza wagi decyzyjne, które przypisujemy złym i dobrym wynikom. Następnie każdy wynik jest ważony przez jego wagę, a iloczyny są sumowane. SP jest więc zmodyfikowaną miarą wartości oczekiwanej. W tej samej sytuacji SP może być różne dla różnych ludzi. Ponieważ osoby skoncentrowane na okazji przypisują wyższe wagi wynikom pozytywnym, to suma ważonych wyników pozytywnych będzie dla nich wyższa niż dla osób skoncentrowanych na bezpieczeństwie. Natomiast dla ludzi koncentrujących się na bezpieczeństwie wyższa będzie suma ważonych wyników negatywnych.

Drugim kryterium są aspiracje (A) definiowane jako cel działania. Poziom aspiracji określany jest jako cel, który chcemy czy powinniśmy osiągnąć. Wyniki satysfakcjonujące poziom aspiracji będą otrzymywały wyższe wagi.  Ocena atrakcyjności wyboru będzie dokonywana poprzez porównanie go z poziomem aspiracji. Opcje, które pozwalają zrealizować cel, a więc poziom aspiracji będą oceniane jako atrakcyjne.

Podejmowanie decyzji w warunkach ryzyka jest zatem wypadkową oddziaływania indywidualnych różnic w przyjmowaniu perspektywy nastawionej na bezpieczeństwo lub na możliwości (okazje) oraz sytuacyjnie określonego poziomu aspiracji.

Zachowanie, które realizuje wyznaczony cel jaki jednostka chce osiągnąć przy zachowaniu równowagi między lękiem przed stratą a nadzieją na zysk został wykorzystane przez ekonomistów w finansach behawioralnych.

Model Lopes został rozszerzony i zaadaptowany w ekonomii behawioralnej przez Hersha Shefrina i Meira Statmana (2000) w proponowanej przez nich Behawioralnej Teorii Portfelowej (Behavioral Portfolio TheoryBPT). Według autorów, inwestorzy giełdowi nie dążą jedynie do stworzenia optymalnego portfela zgodnie z modelem Markowitza (racjonalnego dążenia do maksymalizacji zysku przy akceptowalnym ryzyku), ale kierują się również chęcią osiągnięcia określonego poziomu aspiracji. Podejście to polega na  założeniu, że portfel może być efektywny i jednocześnie nie spełniać wyznaczonego celu. Przedstawione podejście może wyjaśniać dlaczego w czasie dobrej koniunktury na giełdzie inwestorzy są w stanie podejmować wysokie ryzyko. Wiele czynników zewnętrznych powoduje, że ich aspiracje rosną i sama efektywność portfela przestaje im wystarczać.

To na założeniach modelu SP/A oparłem swoje narzędzie InvestProfiler służące właśnie do określania indywidualnego profilu inwestycyjnego uwzględniającego psychologiczne różnice inwestorów.

Piotr Makowiec

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

O autorze

PM

Wszelkie prawa zastrzeżone © 2018 przez PsychologiaInwestowania.pl Realizacja ContentNinja.pl